Có một bộ tộc ở Phong Nha
                          ( Quảng Bình ).

 Nếu bạn đọc ở đâu đó về một bộ tộc được phát hiện giữa thời văn minh vẫn sống trong rừng sâu, lấy vỏ cây làm áo, không phải sống trong hang đá mà làm lều dưới những tán cây rừng, mái lợp bằng lá chuối, khi lá chuối trên mái lều héo vàng thì bỏ đi nơi khác để tiếp tục săn bắn và hái lượm kiếm sống. Đó chính là tộc người “Lá Vàng” hay là dân tộc A Rem ở Phong Nha (Quảng Bình) ngày nay.

 Bộ tộc A rem sống hoang dã  trong rừng sâu Phong Nha – Kẻ Bàng. Năm 1956, người ta phát hiện và đưa họ ra khỏi rừng sâu để hòa nhập với cộng đồng. Lúc đó tổng cộng bộ tộc này chỉ có 18 người. Chiến  tranh lưu lạc, người A rem bỏ vào rừng lúc nào chẳng ai hay. Năm 1992, người ta lại tìm thấy họ trong rừng sâu, bấy giờ đã là 98 người tất cả, họ lại được đưa ra khỏi rừng về định cư ổn định trong khu vực xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình.

 Đây là một xã bé và nhỏ nhất Việt Nam, xã chỉ có 43 hộ dân, bây giờ có 6 hộ nữa từ bản Doòng cách xã 30 km nhập thêm vào là 49 hộ, 235 nhân khẩu. Năm 2005 TPHCM đã xây dựng tặng 42 ngôi nhà kiên cố. Nếu cứ nhìn vào cơ sở vật chất như trường học, UBND và 42 ngôi nhà hẳn ai cũng phải ngạc nhiên bởi tận nơi thâm sơn cùng cốc này người dân lại ấm no đến vậy. Nhưng thực chất hành trình hòa nhập cộng đồng của đồng bào dân tộc ít người này cũng vô cùng gian nan vất vả. Lúc đưa dân về đây định cư họ đã không tính đến chuyện nước, ai ngờ xã nằm giữa lõi một khu rừng già nguyên sinh bạt ngàn cây trái, ngay cả những ngày có cơn mưa rừng nặng hạt, mưa xong là lớp đất ba zan mầu mỡ chỉ đọng lại chút nước đỏ sẫm với một lớp váng gỉ sắt tanh nồng. Ở đây cũng đã được đầu tư đường nước mấy chục tỷ đồng nhưng...hỏng lâu rồi. Do đường nước dài mấy chục cây số đi trong rừng địa hình hiểm trở nên đường nước mới đưa vào sử dụng đã hỏng, sửa đi sửa lại hỏng vẫn hoàn hỏng, lâu dần dân bản cũng quên rằng xã mình cũng từng có đường nước sạch. Ngoài việc Tân Trạch “tọa lạc”vào chỗ không nước, ở đây còn là cả một kho bom chưa nổ vì trước đây đường 20 bị đánh phá rất ác liệt, địa điểm xã lại là trọng điểm nên chỗ nào cũng có bom, cứ nghe tiếng “uỳnh”trong rừng, đi kiểm tra không thú chết thì cũng là trâu bò của dân vướng bom.

 Nghèo, lạc hậu nên chuyện học hành của con em Tân Trạch chưa được chú trọng. Quy định của trường rất đặc biệt: 2h chiều vào học, 1h trường gióng lên một hồi trống, sau hồi trống đó các giáo viên đến từng nhà để “bắt” học sinh, bắt được em nào đưa về lớp học, sách vở các em học xong các thày cô lại cất đi, nếu để học sinh mang về hôm sau “ chẳng còn gì để học”.

 Cuộc sống nơi đây còn đơn giản nên thiếu thốn đủ thứ, người A Rem còn muôn vàn khó khăn, bộ đội biên phòng, kiểm lâm và cả những người kinh lên đây buôn bán đã mang đến nhiều sự đổi thay cho đồng bào. Thế nhưng khi cuộc sống còn đói nghèo thì mọi sự cố gắng vẫn chưa được như sự mong đợi. Đường 20 đi qua xã vẫn là đường rừng chưa được xây dựng, sự giao lưu với xã hội bên ngoài hạn chế thì cuộc sống nơi đây chậm phát triển là điều đương nhiên. Tuy nhiên, đường 20 đi qua vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, một tài sản quý hiếm của quốc gia, một di sản của thế giới nên việc làm đường đi qua lõi của khu vườn chắc phải tính toán rất kỹ. Có lẽ đó là lý do mà bao năm nay đường 20 vẫn hoang vu và người dân A Ren rất khó hòa nhập với thế giới bên ngoài.

                                         

                      Những điều ghi chép ở SaPa

                                                  ( phần tiếp theo)
Ông Sùng A Chúng - Chủ tịch xã Sư Pan nói: Hầu hết các gia đình  khá về kinh tế mới cho con em xuống chợ kiếm tiền vì họ không chịu được khổ, vì các cháu quen mặc quần áo đẹp, ở Lao Chải, San Sả Hồ, hai xã rất khá về kinh tế mà các em xuống chợ rất nhiều, có cháu đi hàng tháng không về, tôi đã nhìn thấy một cháu gái sờ đùi một ông tây, tôi khó nhìn lắm. còn xã tôi vừa nghèo, vừa đông trẻ mồ côi mà chẳng có cháu nào đi lang thang kiếm tiền cả, có thể các cháu không có quần áo đẹp xuống chợ, có thể là bố các cháu sấu hổ nhưng theo tôi phần chính là do xã hội có biện pháp ngăn chặn lên không có cháu nào đi kiếm tiền như thế.

Chị Lý Mẩy Chạn- Phó chủ tịch ủy ban Chăm sóc bà mẹ và trẻ em xã Tả Phìn cũng nói rằng: xã tôi có 5 em gái trong số các em gái bỏ nhà đi lang thang theo “Tây” là do gia đình động viên đi kiếm tiền, nhỏ thế nhưng các em dẫn khách đi cả Bát Sát, Mường Khương, có ngày đi hơn chục cây số đường rừng, đi thông luôn 2-3 ngày mới về . Chị còn cho biết thêm những em bé này nói tiếng Anh nhanh như gió làm cả đoàn vừa ngạc nhiên, vừa thích thú.

 Lớp học xây khá khang trang bên sườn đồi để tránh gió rét. Khi chúng tôi đến, các em đã ngồi vào bàn chính tề, những ánh mắt nhìn chúng tôi trong veo và ngơ ngác, em nào cũng toát lên vẻ đẹp thánh thiện, hoang sơ. Khi được giớ thiệu: “Các bác, các cô ở Hà Nội lên thăm các cháu đây”. Tất cả cười cười, chẳng cháu nào nói gì. “Học ở đây có thích không”. Vẫn cười cười, chẳng “không” cũng chẳng “có”. Khi đoàn được nhắc là các em không biết tiếng kinh, nhưng giao tiếp tốt tiếng Anh. Một anh trong đoàn vừa mới  chỉ vào một em “ What is your name” thì thật bất ngờ, cái miệng xinh như nụ hoa kia bật ra ngay “My name is Giang Thị Cờ”, chỉ em khác “My is name Sùng Thị Tủa”... “I am from San Sả Hồ” “I am from Lao Chải”

 Mặc dù đã nghe giới thiệu về các em nhưng vẫn thấy kỳ lạ làm sao. Tôi “ ăn theo” thì chẳng nói làm gì, nhưng bạn tôi muốn được trò truyện cùng các em để hiểu thêm về những mảnh đời đang đưa đẩy những số phận non nớt kia, đành phải nhờ chị Chạn làm phiên dịch để tiếp súc với các em... Thì ra không phải em nào bỏ nhà đi lang thang, kiếm tiền theo khách du lịch ở SaPa đều do hoàn cảnh cơ nhỡ, đói khổ xô đẩy mà có một số em vì thói quen thích vui chơi, ăn ngon mà đi. Em Sùng Thị Tùng-15 tuổi, chị cả trong lớp, cứ tối thứ bẩy Tùng lại đóng bộ sơvin, bỏ bộ váy áo dân tộc lại lớp học để đi “ bát” phố nói truyện với ông tây bà đầm, thường thì tối thứ bẩy và cả ngày chủ nhật em đi với khách không về lớp. Nghe mọi người kể về Tùng, bạn tôi mở vở của Tùng ra xem, nét chữ còn run nhưng sạch, bảo em đọc, em đọc rất trôi chảy, bảo ba em nữa đọc, em nào cũng đọc lưu loát, nhưng khi bảo Tùng và ba em kia viết thì chẳng em nào viết được. Kiều Quý cố nén tiếng thở dài vì hơn ai hết bạn tôi hiểu rằng ở đây, các thày dậy xóa mù chữ là dậy chép bài rồi học thuộc lòng mà thôi, còn không học chữ cái, cũng không học ghép vần. Thảo nào “...Có nhiều em cứ xóa đi xóa lại mà vẫn tái mù chữ”.

 Sáng hôm sau tôi dậy thì Kiều Quý đã đi dự hội thảo rồi. Tôi không đến dự vì nhiều lý do, nhưng cái chính là sau những gì đã thấy làm tôi không còn cái háo hức tìm hiểu nữa.

 Trên đường về, Kiều Quý không chia sẻ cùng tôi những gì diễn ra trong hội nghị, mắt hướng theo ánh đèn pha quét sáng lòa phía trước tư lự: Quá nửa đời người em mới biết sống cho riêng mình và được làm những việc mà mình yêu thích.

 Tôi không hiểu gì những câu nói “chữ nghĩa” như vậy lên không đáp lại, cố tìm cảm giác êm ả của chiếc ghế khi   cơn buồn ngủ đang dần lan tỏa.

                                                            Bài sưu tầm